2026-10-05 · AI & Công nghệ
Đội ngũ giảng viên EzTech hay nói với học viên một câu: trong việc dữ liệu, AI làm được 95%. Câu này thường làm cả lớp im một lúc, rồi có người hỏi: vậy kế toán còn làm gì?
95/5 là một cách nói, không phải con số đo từ khảo sát nào. Nó chia công việc làm hai phần. Phần lớn là viết công thức, viết mã xử lý dữ liệu, tóm tắt, dựng bản nháp, làm đi làm lại cùng một việc: AI làm nhanh và không mệt. Phần nhỏ còn lại quyết định kết quả có dùng được hay không. Bài này nói rõ chuyện AI và con người trong công việc chia nhau thế nào, bằng ba lần đội ngũ EzTech giao việc thật cho AI và ghi lại chỗ nó làm đúng, chỗ phải có người.
Phần 95%: AI đã làm được gì trong ba bản demo
Cả ba việc dưới đây đều giao bằng đề bài viết bằng tiếng Việt, người giao việc không viết dòng mã nào:
- Đọc hợp đồng theo quy chế. AI đọc năm hợp đồng thuê mặt bằng, so với bộ tiêu chí rút từ một bộ quy chế mẫu, trả về bảng từng tiêu chí. Các lỗi vượt ngưỡng như đơn giá 950.000 đồng/m²/tháng ở khu vực có trần 800.000, tăng giá 12%/năm khi trần là 8%, đặt cọc 5 tháng khi trần là 3 tháng đều được chỉ ra. Chi tiết ở bài AI đọc quy chế và review hợp đồng.
- Dựng dashboard từ file Excel. Từ mười hai file bán hàng, AI dựng một trang dashboard HTML khoảng 35 KB với sáu biểu đồ, đọc đúng 925 dòng dữ liệu. Chi tiết ở bài dùng AI tạo dashboard từ file Excel.
- Tạo app đối chiếu sổ kế toán với sao kê. AI viết được phần đọc hai file lệch định dạng và bốn lượt ghép cặp giao dịch. App chạy được cả trên dữ liệu tháng 12, thứ nó chưa từng thấy lúc được tạo. Chi tiết ở bài dùng AI tạo app đối chiếu.
Cả ba bản demo cũng cho thấy cùng một điều: kết quả AI trả về chỉ dùng được khi có người làm ba phần việc dưới đây.
5% thứ nhất: biết điều gì là rủi ro với riêng doanh nghiệp mình
Trong bản demo hợp đồng, AI bắt các lỗi vượt ngưỡng rất nhanh. Bài demo cũng ghi thẳng: loại lỗi này người đọc kỹ cũng bắt được, AI chỉ nhanh hơn. Những phát hiện đáng giá lại nằm ở chỗ khác.
- Hợp đồng trông dễ chịu nhất lại rủi ro nhất. Một bản ghi diện tích "khoảng 70 m²", giá thuê "điều chỉnh hợp lý theo CPI hoặc theo thỏa thuận", thanh toán "theo thỏa thuận miệng giữa hai Bên". Không dòng nào vượt ngưỡng, vì không dòng nào có con số để mà vượt. Bảng checklist trả về toàn ô "Hợp đồng không đề cập".
- Chi phí thật không nằm trong ô đơn giá thuê. Hai hợp đồng có đơn giá dưới trần, nhìn bảng đều Đạt, nhưng có phí môi giới 1,5 – 2 tháng tiền thuê (một bản ghi rõ không hoàn trả), có phí dịch vụ do bên cho thuê tự quyết mức. Một hợp đồng tính tiền trên 90 m² trong khi bên cho thuê giữ lại khoảng 18 m² phía sau để dùng riêng.
Muốn AI bắt được các loại này, người giao việc phải biết hỏi: thêm câu hỏi riêng về các khoản chi phí ngoài đơn giá, đọc kỹ những hợp đồng trả về nhiều ô "không đề cập". Việc tốn công nhất của cả quy trình là ngồi rút ngưỡng từ quy chế ra thành bảng đo được. Cả ba việc này cần người hiểu doanh nghiệp đang sợ rủi ro gì, AI không tự biết.
5% thứ hai: định nghĩa con số trước khi nhờ AI tính
Trong bản demo dashboard, đội ngũ EzTech cho dựng hai bản từ cùng mười hai file. Cả hai đọc đúng 925 dòng, đếm đúng 71 đơn hủy. Nhưng thẻ số lớn nhất của hai bản lệch nhau khoảng một phần năm: bản thứ nhất cộng cả đơn đã thanh toán lẫn đơn chờ thanh toán, bản thứ hai chỉ cộng đơn đã thanh toán. Không bản nào tính sai. Cả hai tính đúng theo định nghĩa riêng, và không bản nào ghi định nghĩa đó lên chỗ người đọc nhìn thấy.
Còn hai chuyện khác trong cùng bản demo:
- Mỗi file có một dòng "TỔNG CỘNG" ở cuối. Cộng cả nó vào thì doanh thu gấp đúng hai lần, không có thông báo lỗi nào. Hai bản dashboard loại được dòng này vì người viết đề bài đã mở file ra xem rồi kể lại cho AI. Chỉ tả tên cột thì AI không cách nào đoán được trong file có một dòng như vậy.
- AI tự thêm một luật: gặp mã đơn hàng trùng thì bỏ dòng sau. Với bộ demo, mỗi đơn một dòng nên vô hại. Đem sang dữ liệu thật, đơn có hai mặt hàng nằm trên hai dòng cùng mã sẽ mất một dòng.
Câu hỏi "doanh thu ở công ty mình được tính thế nào" nghe đơn giản, nhưng chỉ người làm nghề trả lời được. Đây là phần không giao cho AI được: định nghĩa từng chỉ tiêu ngay trong đề bài, mô tả những thứ lạ có trong file, và đọc lại các luật mà AI tự thêm vào.
5% thứ ba: thiết kế phép thử và chịu trách nhiệm về con số
App đối chiếu sổ kế toán với sao kê chạy đúng trên hai tháng demo. Đội ngũ EzTech dựng thêm vài giao dịch thử bằng tay và thấy ngay hai chỗ sai:
- Sổ ghi thu tiền của "Trần Văn Bình", sao kê năm ngày sau có tiền từ "TRAN QUOC SON", cùng 5.000.000 đồng. App ghép hai dòng này thành một cặp, vì khi không có số hóa đơn, nó coi hai diễn giải giống nhau nếu chung một từ bất kỳ, ở đây là "TRAN".
- Cùng một hóa đơn, sổ ghi ngày 03/11, sao kê ngày 28/11. App vẫn gắn nhãn "nghi vấn lệch ngày" như với ca chỉ cách một ngày.
Cả hai chỗ sửa được bằng cách thêm luật vào đề bài: giới hạn số ngày lệch tối đa, ví dụ 5 ngày, và khi không có số hóa đơn thì bắt khớp đủ họ và tên. Nhưng phải có người nghĩ ra ca thử thì mới thấy để mà sửa. App không tự biết mình sai. Ca thứ ba, hai khách cùng chuyển 3.000.000 đồng trong một ngày mà sao kê không ghi tên, app xử lý đúng: đưa vào nhóm "Mơ hồ" kèm ghi chú cần kế toán xác nhận tay. Quyết định cuối cùng cho dòng đó vẫn là của kế toán.
Với con số do AI tự tính, việc kiểm còn quan trọng hơn. Bài AI bịa số rất tự tin có năm cách kiểm trước khi tin, ví dụ bắt AI chỉ ra con số lấy từ dòng nào, hoặc bắt nó viết công thức thay vì tự tính. Người ký vào báo cáo là người giải trình với sếp, không phải AI.
Luyện phần 5% bằng cách nào
Ba bản demo cho ra bốn thói quen làm việc cụ thể:
- Đề bài mô tả dữ liệu và luật nghiệp vụ, không chỉ "làm giúp tôi cái này": file có những cột nào, kiểu gì, có dòng nào lạ, chỉ tiêu tính theo định nghĩa nào.
- Mỗi việc lặp lại có một bộ ca thử đã biết trước đáp án, gồm cả những ca dễ nhầm như trùng họ, trùng số tiền, lệch ngày xa.
- Kiểm bằng ràng buộc đóng kín: số dòng vào bằng số dòng ra, tổng trên dashboard khớp tổng trên sổ, đối chiếu xong thì khớp cộng lệch bằng tổng giao dịch.
- Ghi lại lần nào AI sai và sai kiểu gì, để lần sau thêm thẳng thành luật trong đề bài.
Câu hỏi thường gặp
95/5 có phải số liệu từ một nghiên cứu nào không?
Không. Đó là cách nói của đội ngũ EzTech để chia công việc thành phần khối lượng và phần quyết định. Phần lớn công sức gõ, tính, viết có thể giao cho AI; phần quyết định kết quả đúng hay sai thì không.
Không biết lập trình thì có dùng AI làm phần 95% được không?
Được. Ba bản demo trong bài đều giao việc bằng đề bài tiếng Việt, người giao không viết mã. Việc của người làm nghề là mô tả file và luật nghiệp vụ cho đúng.
Vậy kế toán có bị AI thay thế không?
Phần việc nhập, gõ, tổng hợp lặp lại ngày càng giao được cho máy. Phần hiểu bối cảnh, định nghĩa con số và chịu trách nhiệm thì vẫn cần người. Bài kế toán có bị AI thay thế nói kỹ hơn về chuyện này.
Bắt đầu từ việc của chính mình
Các bạn có thể thử ngay với một việc lặp lại hằng tháng: viết đề bài theo bốn thói quen ở trên, chạy thử, rồi tự dựng vài ca dễ nhầm để kiểm. Cả ba bản demo trong bài đều là case của khóa AI cơ bản cho Kế toán, làm bằng công cụ AI bản miễn phí, cùng các case khác như bóc hóa đơn PDF ra Excel, tóm tắt cuộc họp tiếng Anh. Khóa AI nâng cao cho Kế toán dành cho ai muốn dùng AI dựng file Excel, Word, PowerPoint hoàn chỉnh.
